Δάγκωμα στα νήπια στον παιδικό σταθμό: γιατί συμβαίνει και πώς παιδαγωγοί και γονείς μπορούν να αντιδράσουν μαζί

Λίγα πράγματα ανησυχούν τόσο γονείς και παιδαγωγούς όσο ένα τηλεφώνημα που ξεκινά με «Το παιδί σας δαγκώθηκε σήμερα» ή, ακόμη πιο δύσκολα, «Το παιδί σας δάγκωσε ένα φιλαράκι του». Το δάγκωμα μπορεί να φαίνεται ανησυχητικό, αλλά είναι από τις πιο συνηθισμένες συμπεριφορές στις ομάδες νηπίων. Για τα περισσότερα παιδιά είναι μια παροδική φάση που συνδέεται με το αναπτυξιακό τους στάδιο και όχι ένδειξη επιθετικότητας ή κακής ανατροφής.

Η κατανόηση του γιατί δαγκώνουν τα νήπια και η ήρεμη, συνεπής αντίδραση τόσο στον παιδικό σταθμό όσο και στο σπίτι είναι ο πιο γρήγορος τρόπος να βοηθήσουμε ένα παιδί να ξεπεράσει αυτή τη φάση.

Γιατί δαγκώνουν τα νήπια;

Το δάγκωμα είναι πιο συχνό περίπου μεταξύ ενός και τριών ετών. Σε αυτό το στάδιο τα παιδιά έχουν έντονα συναισθήματα και μεγάλες ανάγκες, αλλά πολύ λίγες λέξεις για να τα εκφράσουν. Συνήθεις αιτίες είναι:

• Απογοήτευση: ένα άλλο παιδί πήρε το παιχνίδι τους ή δεν μπορούν να κάνουν αυτό που θέλουν και δεν έχουν ακόμη τις λέξεις για να το πουν.
• Οδοντοφυΐα: τα πονεμένα ούλα κάνουν το μάσημα και το δάγκωμα να τους ανακουφίζει.
• Εξερεύνηση: τα μικρά παιδιά γνωρίζουν τον κόσμο μέσα από το στόμα τους.
• Υπερδιέγερση ή κούραση: ο θόρυβος, ο συνωστισμός, η πείνα ή ένας χαμένος υπνάκος δυσκολεύουν τον αυτοέλεγχο.
• Αναζήτηση προσοχής: το δάγκωμα προκαλεί άμεση και έντονη αντίδραση από ενήλικες και άλλα παιδιά.
• Αίσθηση στριμώγματος: όταν ένα παιδί νιώθει ότι παραβιάζεται ο χώρος του, το δάγκωμα μπορεί να είναι γρήγορος τρόπος να απομακρύνει τους άλλους.

Τα περισσότερα νήπια που δαγκώνουν δεν προσπαθούν να πληγώσουν κανέναν. Αντιδρούν τη στιγμή εκείνη με τα εργαλεία που διαθέτουν.

Τι πρέπει να κάνουν οι παιδαγωγοί τη στιγμή του περιστατικού

Μια ήρεμη και συνεπής αντίδραση βοηθά και τα δύο παιδιά:

• Φροντίστε πρώτα το παιδί που δαγκώθηκε. Παρηγορήστε το, έπειτα καθαρίστε απαλά την περιοχή με σαπούνι και νερό και βάλτε κρύα κομπρέσα αν χρειάζεται. Ελέγξτε το δέρμα και ακολουθήστε το πρωτόκολλο πρώτων βοηθειών του σταθμού σας.
• Αντιδράστε στο παιδί που δάγκωσε ήρεμα και σύντομα. Κατεβείτε στο ύψος του και πείτε ένα σύντομο, σταθερό μήνυμα όπως «Σταμάτα. Το δάγκωμα πονάει.» Αποφύγετε τα μεγάλα κηρύγματα ή την ντροπή· τα νήπια δεν θα τα καταλάβουν.
• Δείξτε του τι να κάνει αντί γι' αυτό. Δώστε του απλές λέξεις για την επόμενη φορά: «Πες "δικό μου"» ή «Πες "σταμάτα"». Αν η αιτία φαίνεται να είναι η οδοντοφυΐα, προσφέρετε ένα ασφαλές μασητικό.
• Μην δαγκώνετε ποτέ το παιδί πίσω και μην ενθαρρύνετε τους γονείς να του «δείξουν πώς νιώθει κανείς». Έτσι μαθαίνει ότι το δάγκωμα είναι αποδεκτό.

Καταγραφή και επικοινωνία με τις οικογένειες

Κάθε περιστατικό δαγκώματος πρέπει να καταγράφεται: η ώρα, το σημείο όπου συνέβη, τι γινόταν λίγο πριν και πώς αντέδρασε το προσωπικό. Η καλή καταγραφή σάς βοηθά να εντοπίζετε μοτίβα και δείχνει στις οικογένειες ότι η κατάσταση αντιμετωπίζεται επαγγελματικά.

Ενημερώστε και τις δύο οικογένειες την ίδια μέρα. Πείτε τι συνέβη και τι κάνατε, αλλά προστατέψτε την ιδιωτικότητα κάθε παιδιού. Οι περισσότεροι παιδικοί σταθμοί δεν αποκαλύπτουν στους γονείς το όνομα του παιδιού που δάγκωσε, και αξίζει να εξηγήσετε αυτή την πολιτική στον οδηγό γονέων πριν συμβεί οποιοδήποτε περιστατικό.

Με το kidsday, οι παιδαγωγοί μπορούν να καταγράφουν τα περιστατικά τη στιγμή που συμβαίνουν και να ενημερώνουν τους γονείς απευθείας μέσα από την εφαρμογή, ώστε οι οικογένειες να το μαθαίνουν από τον σταθμό γρήγορα και καθαρά, και όχι σε μια βιαστική κουβέντα την ώρα της παραλαβής.

Πρόληψη του δαγκώματος πριν συμβεί

Ο καλύτερος τρόπος να μειώσετε το δάγκωμα είναι να καταλάβετε πότε και γιατί συμβαίνει. Παρατηρήστε μοτίβα: Συμβαίνει πριν από το μεσημεριανό; Στις μεταβάσεις από δραστηριότητα σε δραστηριότητα; Κοντά σε συγκεκριμένο παιχνίδι ή γωνιά; Όταν γνωρίζετε τα εναύσματα, μπορείτε να δράσετε έγκαιρα:

• Έχετε περισσότερα από ένα κομμάτια από τα αγαπημένα παιχνίδια, ώστε τα παιδιά να μην αναγκάζονται να τα διεκδικούν.
• Μειώστε τον συνωστισμό χωρίζοντας την ομάδα σε μικρότερες γωνιές δραστηριοτήτων.
• Κρατήστε το πρόγραμμα προβλέψιμο και φροντίστε να μην καθυστερούν τα γεύματα και ο ύπνος.
• Μείνετε κοντά σε ένα παιδί που είναι πιθανό να δαγκώσει στις στιγμές υψηλού κινδύνου και αποπροσανατολίστε το έγκαιρα.
• Διδάξτε απλές λέξεις, χειρονομίες ή νοήματα για το «σταμάτα», το «βοήθεια» και το «δικό μου».
• Επαινέστε την ευγενική συμπεριφορά: «Ζήτησες το φορτηγάκι με λόγια. Μπράβο σου!»

Πώς μπορούν να βοηθήσουν οι γονείς στο σπίτι

Τα παιδιά μαθαίνουν καλύτερα όταν το μήνυμα είναι το ίδιο στον παιδικό σταθμό και στο σπίτι. Οι γονείς μπορούν:

• Να χρησιμοποιούν τις ίδιες σύντομες φράσεις με τους παιδαγωγούς, όπως «Το δάγκωμα πονάει».
• Να διαβάζουν απλά εικονοβιβλία για τα απαλά χεράκια και δοντάκια.
• Να βοηθούν το παιδί να ονομάζει τα συναισθήματά του: «Είσαι θυμωμένος επειδή έπεσε ο πύργος σου.»
• Να φροντίζουν το παιδί να είναι ξεκούραστο και να μην πεινάει, ειδικά τις μέρες που πηγαίνει στον σταθμό.
• Να παραμένουν ήρεμοι. Μια έντονη συναισθηματική αντίδραση μπορεί άθελά τους να ενισχύσει τη συμπεριφορά.

Πότε να ζητήσετε επιπλέον υποστήριξη

Στα περισσότερα νήπια το δάγκωμα υποχωρεί καθώς αναπτύσσεται ο λόγος τους. Αν το δάγκωμα συνεχίζεται συχνά μετά την ηλικία των τριών ετών, γίνεται πιο έντονο ή εμφανίζεται μαζί με άλλες ανησυχίες για την επικοινωνία ή τη συμπεριφορά, καλό είναι η οικογένεια να μιλήσει με τον παιδίατρο ή με έναν ειδικό στην παιδική ανάπτυξη. Οι παιδαγωγοί μπορούν να στηρίξουν αυτή τη συζήτηση μοιράζοντας τις παρατηρήσεις και τις καταγραφές τους.

Τελικές σκέψεις

Το δάγκωμα είναι ένα φυσιολογικό, αν και δυσάρεστο, κομμάτι της πρώιμης παιδικής ηλικίας. Όταν οι παιδαγωγοί αντιδρούν ήρεμα, καταγράφουν προσεκτικά και συνεργάζονται στενά με τους γονείς, τα παιδιά μαθαίνουν καλύτερους τρόπους να εκφράζονται και οι οικογένειες νιώθουν σίγουρες ότι το παιδί τους είναι σε καλά χέρια.